กิจกรรมข่าวสาร
Events

จกหน้าหมอน

Updated 2017-06-19 16:52:00

ต่อจากเมื่อตอนที่แล้วเราได้เรียนรู้เกี่ยวกับเรื่องตุงของแม่แจ่มกันไปแล้ว ในตอนนี้เราจะมาพูดถึงเรื่องของหมอน ของใช้ในชีวิตประจำวันของทุกครัวเรือน    สตรีแม่แจ่มในอดีต จะถูกฝึกหัดให้รู้จักทอผ้าตั้งแต่อายุยังน้อยเพื่อพร้อมที่จะทอผ้าสำหรับนุ่งห่มของตนเองและครอบครัว ทุกวันนี้ชุมชนแม่แจ่มโดยส่วนใหญ่ก็ยังนิยมทอและใช้ผ้าทอที่ทำขึ้นในท้องถิ่นเช่น เสื้อผ้า สะลี (ที่นอน) หมอน ผ้าต้วบ (ผ้าห่ม) ซิ่นแบบต่างๆ ได้แก่ ซิ่นหอมอ้วน ซิ่นตาล่อง ซิ่นแอ้ม ซิ่นตาตอบ ซิ่นลัวะ ซิ่นยาง ตลอดจนซิ่นตีนจก ซึ่งเป็นการทอเพื่อนำมาต่อกับผ้าถุงหรือที่ชาวบ้านภาคเหนือ เรียกว่า “ซิ่น” นอกจากนี้ ยังมีผ้าที่ใช้เทคนิคการจกในการตกแต่งลวดลายได้แก่ ผ้าเช็ด ผ้าพาด ผ้าหลบ (ผ้าปูที่นอน) และหน้าหมอนจก เป็นต้น

การจกเป็นศิลปะการสร้างลวดลายบนผ้าที่มีความเป็นอิสระในตัวเอง ซึ่งผู้ทอสามารถสร้างจินตนาการและแสดงออกซึ่งความคิดสร้างสรรค์ของตนเองได้มากที่สุดเช่นเดียวกับการวาดภาพและแต้มสีลงบนผืนผ้า ผลงานที่เกิดขึ้นจึงสามารถพัฒนาการไปได้อย่างไม่มีขอบเขตจำกัด

 ผ้าจกแม่แจ่มมีลักษณะเด่นในการสร้างผลงานของช่างผู้ทอ ขณะเดียวกันก็ไม่ละทิ้งลายดั้งเดิม ซึ่งสามารถจัดแบ่งผ้าจกตามลักษณะลวดลายได้ดังนี้

      1. ลวดลายอุดมคติ เป็นลวดลายที่สะท้อนความเชื่อในศาสนาออกมาเป็นรูปสัญลักษณ์อันเกี่ยวเนื่องกับศาสนา พบลวดลายลักษณะนี้ในซิ่นตีนจกเป็นส่วนใหญ่ ได้แก่ รูปโคม ขัน น้ำต้น นาค หงส์สะเปา ที่ประกอบขึ้นเป็นซิ่นตีนจก นอกจากนี้ยังปรากฏ รูปขันดอก รูปหงส์ในผ้าป้าด (ผ้าพาดบ่า) หรือลายนาคในหน้าหมอน เป็นต้น

      2. ลวดลายคนและสัตว์ ส่วนใหญ่พบในผ้าหลบสะลี (ผ้าปูที่นอน) ผ้าป้าด ได้แก่ รูปม้า ช้าง ไก่ ลา ลายเขี้ยวหมา ลายงูเตวตาง ลายฟันปลา และลายคน ในหน้า หมอนได้แก่ รูปปู กบ เป็นต้น

      3. ลวดลายพรรณพฤกษา พบในหน้าหมอนเป็นส่วนใหญ่ ได้แก่ ลายดอกจันทร์ กุดผักแว่น เป็นต้น

      4. ลวดลายเปรียบเทียบสิ่งของใกล้ตัว เช่น ลายกุดตาแสง กุดพ่อเฮือนเมา กุดกระแจ กุดขอเบ็ด กุดสามเสา พบลวดลายเหล่านี้ในหน้าหมอน

จากลวดลายข้างต้นนั้น จะสังเกตได้ว่า ลวดลายที่สตรีชาวแม่แจ่มเลือกใช้ในการจกเพื่อใช้สอยในครัวเรือน เช่น หมอน ผ้าห่ม ผ้าเช็ด ผ้าปู จะเป็นลวดลายที่เรียบง่าย จำพวกลายฟันปลา ลายดอกจัทน์ และรูปสัตว์ชนิดต่างๆ ส่วนลวดลายอุดมคตินั้นจะใช้จกตีนซิ่นเป็นส่วนใหญ่ และเด็กหญิงชาวแม่แจ่มที่จะเรามฝึกหัดการจกนั้นจะเริ่มฝึกจากการจกหน้าหมอนก่อน ด้วยลวดลายที่ง่ายๆจนมีความชำนาญแล้วค่อยเริ่มหัดจกตีนซิ่น ซึ่งเป็นลายที่มีความยากและซับซ้อนยิ่งขึ้นไป

ลายหน้าหมอนที่ได้รับความนิยมกันมาก คือ ลายฟันปลา ลายขนมเปียกปูน ลายดอกจัทน์ และรูปสัตว์ เช่น ม้า ช้าง กบ ปู เป็นต้น วัสดุที่ใช้ในการจกหน้าหมอนอาจจะใช้ฝ้ายสองเส้น หรือใช้ไหมพรมก็ได้ แล้วแต่ผู้ทอ ราคาหมอนจกใบเล็กสุดจะมีราคาอยู่ที่ 50 บาท ไล่ขนาดมาขนาดกลาง ราคา 100 บาท  และขนาดใหญ่ราคาใบละ 150 บาท

ท่านใดที่ไปเที่ยวแม่แจ่มก็อย่าลืมแวะอุดหนุนชาวบ้านกันได้ แต่หากอยากชมการสาธิตที่เป็นแบบวิถีชาวบ้านจริงๆแนะนำที่บ้านยางหลวง หมู่ที่ 6 ตำบลท่าผา เพราะแทบทุกหลังคาเรือนจะมีแม่อุ๊ยนั่งจกผ้าซิ่น และจกหน้าหมอนอยู่ตามใต้ถุนบ้าน ท่านสามารถเข้าไปชมการจกได้ สอบถามและพูดกับแม่อุ๊ยได้ แม่อุ๊ยทุกคนยินดี ตอบคำถามและยินดีเล่าเรื่องผ้าจกแม่แจ่มให้ทุกท่านฟังด้วยความภาคภูมิใจค่ะ